Wał Pomorski
<i><b>(niem. Pommernstellung)</b></i>
Linia fortyfikacji niemieckich, zwana również Pozycją Pomorską, powstał w latach 30 XX wieku, w odległości kilkudziesięciu kilometrów od granicy z Polską. Głównym zadaniem miała być ochrona Pomorza Zachodniego przed atakiem polskiej armii. Wbrew powszechnym opiniom nie powstała ona w czasie wojny, aby odeprzeć ataki Rosjan.
Nie da się jednoznacznie określić, kiedy powstał plan budowy. Przyjmuje się, że było to tuż po przegranej przez Niemców po I wojnie światowej. Główna część wybudowana została w latach 1932 – 1937, a poddana modyfikacjom w 1938 – 1939.
Pierwsze obiekty umiejscawiane były w strategicznych punktach, takich jak najważniejsze szlaki komunikacyjne. Z założenia Wał Pomorski miał stać się polową linią obrony, jego rozmieszczenie oparto więc na naturalnych przeszkodach - jeziora, rzeki, lasy czy tereny bagienne. Naturalne warunki obrony wraz z potężnymi fortyfikacjami miały uczynić teren niezdobytym. Do 1937 r. powstało około 235 km umocnień, sięgających od Gorzowa Wlkp. do Białego Boru. Ostatni odcinek łączący Biały Bór z Bałtykiem (okolice Darłówka), miały zostać wzmocnione tylko w przypadku bezpośredniego zagrożenia wojną.
Na Wale Pomorskim wznoszono głównie obiekty o niskiej oporności kategorii C (grubość żelbetu 0,6 m, pancerze do 6 cm) oraz B1 (grubość żelbetu 1,0 m, pancerze do 12 cm). Były to z reguły schrony szeregowe, wyposażone w podstawową broń MG08, bez rozbudowanego zaplecza socjalnego. Linia Wału wzmacniana była kilkoma cięższymi schronami typu B (grubość żelbetu 1,5 m, pancerze do 30 cm), wzmacnianymi kopułami pancernymi. W tym przypadku miały one rozbudowane zaplecze, charakterystyczne dla niemieckich fortyfikacji. Dopiero w ostatniej fazie budowy wznoszono schrony o większej odporności.
W czasie wojny Pozycja Pomorska była niedoceniana przez dowództwo wojsk niemieckich. Doszło do częściowego rozbrojenia, a brak modyfikacji spowodował, że w obliczu zagrożenia umocnienia okazały się przestarzałe. Próbowano je jeszcze rozbudowywać w 1944 r. Niektóre odcinki wzmocniono ziemnymi fortyfikacjami i schronami dla ckm zwanych potocznie Tobrukami. Poprowadzono wówczas tzw. pas przesłaniania (wzdłuż brzegu Gwdy i Noteci, przez Lędyczek, Piłę, Podgaje, Jastrowie itd.) oraz stworzono tzw. pozycję ryglową (od Nadarzyc, przez Iłowiec, Wierzchowo, do Kalisza Pom.). Okazało się to jednak niewystarczające. Niewielka głębokość linii umocnień powodowała trudności w obronie i ułatwiała przełamanie pozycji przez atakujące wojska. Poważnym problemem był też brak wojsk do obsadzenia poszczególnych odcinków.
Fortyfikacje Wału Pomorskiego przetrwały wojnę w stanie prawie nienaruszonym. Obecny, opłakany widok, jaki przedstawiają, to najczęściej wynik już powojennych operacji. Te obiekty, które mogły prowadzić ogień na wschód zostały przeznaczone do likwidacji. Część z nich została wysadzona, pozostałości zostały zlikwidowane przez poszukiwaczy złomu.
Ogółem w skład umocnień Wału Pomorskiego wchodziło około 1000 żelbetonowych budowli różnego przeznaczenia, rowy strzeleckie, drogowe zapory przeciwczołgowe, przeszkody czołgowe, pola minowe, transzeje.
Nie da się jednoznacznie określić, kiedy powstał plan budowy. Przyjmuje się, że było to tuż po przegranej przez Niemców po I wojnie światowej. Główna część wybudowana została w latach 1932 – 1937, a poddana modyfikacjom w 1938 – 1939.
Pierwsze obiekty umiejscawiane były w strategicznych punktach, takich jak najważniejsze szlaki komunikacyjne. Z założenia Wał Pomorski miał stać się polową linią obrony, jego rozmieszczenie oparto więc na naturalnych przeszkodach - jeziora, rzeki, lasy czy tereny bagienne. Naturalne warunki obrony wraz z potężnymi fortyfikacjami miały uczynić teren niezdobytym. Do 1937 r. powstało około 235 km umocnień, sięgających od Gorzowa Wlkp. do Białego Boru. Ostatni odcinek łączący Biały Bór z Bałtykiem (okolice Darłówka), miały zostać wzmocnione tylko w przypadku bezpośredniego zagrożenia wojną.
Na Wale Pomorskim wznoszono głównie obiekty o niskiej oporności kategorii C (grubość żelbetu 0,6 m, pancerze do 6 cm) oraz B1 (grubość żelbetu 1,0 m, pancerze do 12 cm). Były to z reguły schrony szeregowe, wyposażone w podstawową broń MG08, bez rozbudowanego zaplecza socjalnego. Linia Wału wzmacniana była kilkoma cięższymi schronami typu B (grubość żelbetu 1,5 m, pancerze do 30 cm), wzmacnianymi kopułami pancernymi. W tym przypadku miały one rozbudowane zaplecze, charakterystyczne dla niemieckich fortyfikacji. Dopiero w ostatniej fazie budowy wznoszono schrony o większej odporności.
W czasie wojny Pozycja Pomorska była niedoceniana przez dowództwo wojsk niemieckich. Doszło do częściowego rozbrojenia, a brak modyfikacji spowodował, że w obliczu zagrożenia umocnienia okazały się przestarzałe. Próbowano je jeszcze rozbudowywać w 1944 r. Niektóre odcinki wzmocniono ziemnymi fortyfikacjami i schronami dla ckm zwanych potocznie Tobrukami. Poprowadzono wówczas tzw. pas przesłaniania (wzdłuż brzegu Gwdy i Noteci, przez Lędyczek, Piłę, Podgaje, Jastrowie itd.) oraz stworzono tzw. pozycję ryglową (od Nadarzyc, przez Iłowiec, Wierzchowo, do Kalisza Pom.). Okazało się to jednak niewystarczające. Niewielka głębokość linii umocnień powodowała trudności w obronie i ułatwiała przełamanie pozycji przez atakujące wojska. Poważnym problemem był też brak wojsk do obsadzenia poszczególnych odcinków.
Fortyfikacje Wału Pomorskiego przetrwały wojnę w stanie prawie nienaruszonym. Obecny, opłakany widok, jaki przedstawiają, to najczęściej wynik już powojennych operacji. Te obiekty, które mogły prowadzić ogień na wschód zostały przeznaczone do likwidacji. Część z nich została wysadzona, pozostałości zostały zlikwidowane przez poszukiwaczy złomu.
Ogółem w skład umocnień Wału Pomorskiego wchodziło około 1000 żelbetonowych budowli różnego przeznaczenia, rowy strzeleckie, drogowe zapory przeciwczołgowe, przeszkody czołgowe, pola minowe, transzeje.
ODCINEK WAŁCZ
Wałcz był ważnym węzłem drogowym i kolejowym w tym rejonie stanowił także bezpośrednie zaplecze dla przedmościa Piły. Obrona miasta składała się z kilku odcinków przedzielonych przeszkodami wodnymi. Zaplanowano tu budowę dwóch Grup Warownych. Ostatecznie wybudowano jedną, umiejscowioną między Jeziorem Zamkowym, a Jeziorem Chmiel zwaną dziś Cegielnią. Druga, nieukończona znajduje się w okolicy jezior Chmiel Duży i Chmiel Mały. Jest ona ewenementem na Wale Pomorskim. Posiada unikalny blok wejściowy i bojowy z trzema kopułami bojowymi i kopułą obserwacyjną.
Umocnienia Wałcza uzupełniał zespół schronów (6 obiektów) w koszarach dla 32 p.art. wybudowanych w 1934 roku gdzie poza schronami bojowymi zbudowano unikalny i jedyny schron dowodzenia oraz 18 metrową wieżę obserwacyjną. Przypomina niewielką sygnaturkę z zegarem, chociaż w rzeczywistości jest to betonowy słup sięgający aż do parteru, jedynie z wierzchu obłożony cegłą.
Wałcz był ważnym węzłem drogowym i kolejowym w tym rejonie stanowił także bezpośrednie zaplecze dla przedmościa Piły. Obrona miasta składała się z kilku odcinków przedzielonych przeszkodami wodnymi. Zaplanowano tu budowę dwóch Grup Warownych. Ostatecznie wybudowano jedną, umiejscowioną między Jeziorem Zamkowym, a Jeziorem Chmiel zwaną dziś Cegielnią. Druga, nieukończona znajduje się w okolicy jezior Chmiel Duży i Chmiel Mały. Jest ona ewenementem na Wale Pomorskim. Posiada unikalny blok wejściowy i bojowy z trzema kopułami bojowymi i kopułą obserwacyjną.
Umocnienia Wałcza uzupełniał zespół schronów (6 obiektów) w koszarach dla 32 p.art. wybudowanych w 1934 roku gdzie poza schronami bojowymi zbudowano unikalny i jedyny schron dowodzenia oraz 18 metrową wieżę obserwacyjną. Przypomina niewielką sygnaturkę z zegarem, chociaż w rzeczywistości jest to betonowy słup sięgający aż do parteru, jedynie z wierzchu obłożony cegłą.
NAJCIEKAWSZE MIEJSCA NA WALE POMORSKIM
- Nadarzyce – centralny punkt dowodzenia
- Grupa Warowna „Cegielnia” – tzw. „Czapa Hitlera”
- Przesmyk Morzyca
- Przesmyk Śmierci
- Cmentarz wojenny w Wałczu
- Grupa Warowna Góra Wisielcza – Strzaliny
- Podgaje
- Grupa Warowno Marianowo
- Muzeum Walk o Wał Pomorski w Mirosławcu
- Muzeum Ziemi Wałeckiej w Wałczu
- Nadarzyce – centralny punkt dowodzenia
- Grupa Warowna „Cegielnia” – tzw. „Czapa Hitlera”
- Przesmyk Morzyca
- Przesmyk Śmierci
- Cmentarz wojenny w Wałczu
- Grupa Warowna Góra Wisielcza – Strzaliny
- Podgaje
- Grupa Warowno Marianowo
- Muzeum Walk o Wał Pomorski w Mirosławcu
- Muzeum Ziemi Wałeckiej w Wałczu
Autor / źródło: Lena
